• De vijf-jaars relatieve overleving van alle vormen van kanker samen is 59% voor de periode 2003-2007 en is met 7,0% verbeterd ten opzichte van de periode 1993-1997.
• Het aantal sterfgevallen vertoonde vanaf 2000 een stijging, echter wanneer wordt gecorrigeerd voor de bevolkingsgroei en de opbouw hiervan is er sprake van een daling van de kankersterfte over de periode 2000-2007, deze daling is het sterkst bij mannen.
• Het aantal Nederlanders dat sterft aan kanker neemt af. In 2000 stierven 210 per 100.000 Nederlanders aan kanker, terwijl dit in 2007 ongeveer 193 op de 100.000 Nederlanders was.
• Hoewel de sterfte aan longkanker bij mannen is gedaald tussen 2000 en 2007, stijgt het aantal vrouwen (per 100.000) dat sterft aan longkanker.
• De sterfte ten gevolge van darmkanker (per 100.000) is niet veranderd tussen 2000 en 2007.
• De dertig-dagen-mortaliteit varieerde van 2% bij blaaskanker tot 6% bij maag en colonkanker in 2007.
• Het percentage lokaal recidieven 5 jaar na diagnose bij patiënten waarbij in 2003 borstkanker werd gediagnosticeerd is 2,7%.
• Het percentage lokaal recidieven ligt iets hoger bij vrouwen die een amputatie hebben ondergaan in vergelijking met de vrouwen die borstbesparend zijn geopereerd, namelijk 3,0 versus 2,4%.  

Indicator

• Postoperatieve sterfte (dertig-dagen-mortaliteit)
• Percentage Lokaal recidieven
• Sterfte
• Vijf-jaars relatieve overleving en verbetering in vijf-jaars relatieve overleving

Doelstelling
Het streven is naar een verbetering van de uitkomsten ten opzichte van 2000. Dat wil zeggen een verbetering in de vijf-jaars relatieve overleving, daling van sterfte ten gevolge van kanker, reductie van het aantal patiënten dat binnen 30 dagen na een chirurgische behandeling sterft en minder lokaal recidieven.

Postoperatieve sterfte

• Colon- en maagkanker hebben van de genoemde tumoren de hoogste postoperatieve sterfte in 2007, respectievelijk 6,4% en 6% van de geopereerde patienten overlijdt binnen 30 dagen na operatie.
• Blaaskanker heeft de laagste postoperatieve mortaliteit in 2007; 2% sterft binnen 30 dagen na operatie.

Lokaal recidief

• Van de geopereerde vrouwen met borstkanker kreeg 2,7% van de patiënten die in 2003 gediagnosticeerd zijn een lokaal recidief binnen vijf jaar.
• De proportie lokaal recidieven na een amputatie ligt iets hoger dan de proportie recidieven na een borstsparende operatie, namelijk 3,0 versus 2,4% voor patiënten die in 2003 gediagnosticeerd zijn.

Sterfte aan kanker

• Er stierven in 2008 41.874 personen ten gevolge van kanker (bron: CBS). Dit is ten opzichte van het jaar 2000 een toename van ruim 4000 sterfgevallen. Dit is een stijging van bijna 11%.
• Het aantal sterfgevallen vertoonde vanaf 2000 een stijging, echter wanneer wordt gecorrigeerd voor de bevolkingsgroei en -opbouw is er sprake van een daling van de kankersterfte, vooral bij mannen.
• Het aantal Nederlanders dat sterft aan kanker neemt af. In 2007 stierven ongeveer 193 op de 100.000 Nederlanders aan kanker, terwijl dat in 2000 nog 210 per 100.000 Nederlanders was.
  • Vooral voor mannen neemt de sterfte aan kanker af. In 2000 overleden 261 op de 100.000 mannen aan kanker, in 2007 waren dat er 233.
  • Bij vrouwen deed zich nauwelijks een daling voor. Het aantal vrouwen dat aan kanker stierf, ging tussen 2000 en 2007 terug van 158 naar 152.
• De sterfte aan borst- en prostaatkanker (per 100.000) is licht gedaald tussen 2000 en 2007.
• De sterfte aan darmkanker per 100.000 is niet veranderd tussen 2000 en 2007.
• Hoewel de sterfte aan longkanker per 100.000 onder mannen duidelijk is gedaald tussen 2000 en 2007, is deze gestegen voor vrouwen.

Vijf-jaars relatieve overleving

• Voor alle lokalisaties samen is de vijf-jaars relatieve overleving gestegen. De relatieve overleving van kankerpatiënten is verbeterd met 7,0% in de periode 2003-2007 ten opzichte van 1993-1997. De vijf-jaars relatieve overleving van kankerpatiënten (alle lokalisaties samen) gediagnosticeerd in de periode 2003-2007 is 59%. Vrouwen (62%) hebben een betere vijf-jaars relatieve overleving dan mannen (56%).
• Voor borstkankerpatiënten is de vijf-jaars relatieve overleving gestegen. De verandering over de periodes 1993-1997 en 2003-2007 laat een toename van overleving van 6,0 % zien. De vijf-jaars relatieve overleving van borstkankerpatiënten gediagnosticeerd in de periode 2003-2007 is 85%.
• Voor prostaatkankerpatiënten is de vijf-jaars relatieve overleving gestegen met 9,0% van 76% in de periode 1993-1997 tot 85% in de periode 2003-2007.
• Voor darmkankerpatiënten is de vijf-jaars relatieve overleving verbeterd met 4,0% tussen de periodes 1993-1997 en 2003-2007. De vijf-jaars relatieve overleving van patiënten met colon- en rectumkanker gediagnosticeerd in de periode 2003-2007 is respectievelijk 59% en 62%.
• De vijf-jaars relatieve overleving voor longkanker is 14% in de periode 2003-2007 en is verbeterd met 1,0% ten opzichte van 1993-1997. De vijf-jaars relatieve overleving van patiënten met een niet-kleincellig longcarcinoom gediagnosticeerd in de periode 2003-2007 is 15% en is 1% hoger dan in de periode 1993-1997. De vijf-jaars relatieve overleving van patiënten met een kleincelliglongcarcinoom gediagnosticeerd in de periode 2003-2007 is 5% en eveneens 1% gestegen t.o.v. 1993-1997.
• Hoewel de veranderingen langzaam gaan, zijn de overlevingskansen van kankerpatiënten de afgelopen decennia gestaag gestegen. Dit is een resultaat van het feit dat tumoren in een eerder stadium worden ontdekt, effectiever behandeld worden en doordat een aantal vormen van kanker met slechte overlevingskansen (maagkanker, longkanker bij mannen) minder voorkomen.

Postoperatieve sterfte
Postoperatieve mortaliteit wil zeggen het percentage van alle patiënten die een chirurgische behandeling bij kanker hebben ondergaan dat binnen 30 dagen na de operatie sterft (per tumorsoort apart weergegeven). De cijfers betreffen alleen patiënten waarbij de tumor chirurgisch verwijderd is. Patiënten die geopereerd zijn, maar waarbij de tumor niet verwijderd is, zijn dus niet meegenomen in de berekening.

Lokaal recidief

De definitie van lokaal recidieven bij borstkanker is dezelfde als gebruikt wordt voor Zichtbare Zorg Ziekenhuizen (mamma-indicator). Het is de proportie vrouwen van het totaal aantal vrouwen (die voor het eerst een invasieve borsttumor hebben, daarvoor curatief worden behandeld en een chirurgische behandeling hebben ondergaan), dat binnen vijf jaar na de chirurgische behandeling een lokaal recidief hebben.

Sterfte aan kanker

Sterfte wordt weergegeven op weergegevens als:

• Het absolute aantal sterfgevallen ten gevolge van kanker per geslacht en totaal.
• Het aantal sterfgevallen ten gevolge van kanker per 100.000 inwoners per geslacht en totaal, voor leeftijd gestandaardiseerd gebaseerd op de Europese standaard bevolking (European Standardised Rate).

Vijf-jaars relatieve overleving

Relatieve overleving wil zeggen dat de waargenomen overleving in de patiëntengroep is gecorrigeerd voor de verwachte overleving in de algemene bevolkingsgroep van dezelfde leeftijd en geslacht. Hierdoor wordt de ziektespecifieke overleving benaderd.
De overlevingscijfers hebben betrekking op patiënten bij wie in de genoemde periodes voor het eerst de diagnose kanker is gesteld (eerste primaire tumoren).

Postoperatieve sterfte

De postoperatieve sterfte oftewel 30-dagen-mortaliteit is afkomstig uit de Nederlandse Kankerregistratie (Oncomonitor). De Oncomonitor is een verzameling van indicatoren die beschikbaar is voor de ziekenhuizen en inzicht geeft in de kwaliteit van zorg. Gegevens van de kankerregistratie worden gebruikt om de indicatoren te bepalen.

Lokaal recidief

Gegevens over lokaal recidieven bij borstkanker worden vanaf 2009 projectmatig geregistreerd door de Nederlandse Kankerregistratie aangezien dit een indicator is binnen het programma Zichtbare Zorg Ziekenhuizen.

Sterfte

Gegevens over sterfte ten gevolge van kanker in Nederland worden verzameld door het Centraal Bureau voor de Statistiek (www.cbs.nl). In de doodsoorzakenstatistiek van het CBS zijn alle overleden inwoners van Nederland opgenomen op vierpositie postcodeniveau, uitgesplitst naar leeftijd, geslacht en doodsoorzaak. De doodsoorzaken zijn gecodeerd volgens de ICD-10 coderingsmethodiek.
De sterftecijfers per 100.000 van de bevolking zijn gestandaardiseerd naar leeftijd gebaseerd op de Europese Standaard Bevolking (ESR) op basis van de absolute sterftecijfers van het CBS. Deze standaardisatie wordt uitgevoerd door de Nederlandse Kankerregistratie (NKR) van de Vereniging van de Integrale Kankercentra (VIKC) en de cijfers zijn te vinden op www.ikcnet.nl.

Relatieve overleving

De gepresenteerde gegevens over de relatieve overleving zijn afkomstig uit de Nederlandse Kankerregistratie. Sinds 2007 wordt jaarlijks gekoppeld met de Gemeentelijke Basisadministratie, zodat bekend is of de patiënt nog in leven is.

Postoperatieve sterfte
De cijfers betreffen alleen geopereerde patiënten.

Lokaal recidief

De cijfers betreffen alle vrouwen die in 2003 werden gediagnosticeerd met een curatief behandeld eerste invasief mammacarcinoom zonder metastasen. Patiënten met een T4-tumor en patiënten bij wie na operatie nog macroscopische tumorrest aanwezig was, zijn geëxcludeerd. Ook patiënten die in het buitenland werden geopereerd, werden geëxcludeerd.

Sterfte aan kanker

• De gegevens uit de CBS Doodsoorzakenstatistiek zijn afhankelijk van de wijze waarop artsen de doodsoorzaak registreren en de wijze waarop het CBS met de gegevens omgaat.

Vijf jaars relatieve overleving

• Overlevingscijfers van de patiënten in de NKR zijn beschikbaar door middel van een jaarlijkse koppeling met de Gemeentelijke Basisadministratie, welke vanaf 1-10-1994 is geautomatiseerd.
• De overlevingscijfers van patiënten gediagnosticeerd vóór 1-10-1994 zijn gebaseerd op gegevens uit 4 regio’s (IKA, voormalig IKN, IKO en IKZ-Oost). Deze cijfers zijn representatief voor heel Nederland.
• De overlevingskansen van patiënten met kanker kunnen aanmerkelijk verschillen, afhankelijk van de aard van de aandoening, het stadium waarin de ziekte is vastgesteld en de aanwezigheid van co-morbiditeit. In de weergegeven relatieve overlevingscijfers is geen rekening gehouden met het stadium bij diagnose. Indien deze cijfers gebruikt worden om vergelijkingen te maken (bijvoorbeeld tussen regio´s of ziekenhuizen) is het nodig in ieder geval hiervoor te corrigeren. Hetzelfde geldt voor co-morbiditeit, echter deze gegevens zijn slechts beperkt beschikbaar.
  

Sterfte aan kanker
In vergelijking met andere landen is het Nederlandse sterftecijfer t.g.v. kanker hoger dan gemiddeld in Europa (Ferlay et al, 2001 & 2006; OECD, 2009). De laagste sterftecijfers in 2006 werden gevonden in Mexico, gevolgd door de Scandinavische landen (behalve Denemarken) en Zwitserland. De hoogste sterftecijfers t.g.v. kanker werden gevonden in Hongarije, Tsjechië, Polen en Slowakije. Voor mannen en vrouwen samen staat Nederland op de 21e plaats van de 30 landen. Verschillen in (leeftijds-gestandaardiseerde) sterfte aan kanker tussen landen kunnen worden verklaard door zowel niet-medische factoren, waaronder de blootstelling aan risicofactoren zoals roken, als medische factoren, waaronder vroege opsporing en effectieve behandeling van de verschillende typen kanker.
Nederland heeft internationaal gezien een hoge sterfte in de categorie rookgerelateerde kankers, net als Hongarije, Polen, Tsjechië en Slowakije. Zweden daarentegen heeft het laagste percentage aan rokers onder volwassenen en na Mexico heeft het ook het laagste sterftecijfer aan longkanker. Wat betreft sterfte aan borstkanker heeft Nederland samen met Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk de hoogste mortaliteitscijfers. Ook het sterftecijfer van prostaatkanker ligt hoger dan het gemiddelde van alle OECD landen (OECD, 2009).

Relatieve overleving

In de studie EUROCARE worden overlevingscijfers van verschillende Europese landen met elkaar vergeleken. Voor alle lokalisaties van kanker samen, gediagnosticeerd in de jaren 2000-2002, is de gemiddelde Europese (leeftijdsgecorrigeerde) relatieve vijf-jaars overleving voor mannen 47,3% (46,8-47,8) en voor vrouwen 55,8% (55,3-56,2) (Verdecchia, 2007). Uit deze studie blijkt dat de overleving van Nederlandse mannen iets onder het Europese gemiddelde ligt (47,1%) en voor vrouwen boven het gemiddelde (58,3%).
Voor de veel voorkomende kankers borstkanker, prostaatkanker, longkanker en colorectale kanker ligt de vijf-jaars relatieve overleving in Nederland hoger dan het gemiddelde in de EUROCARE landen.
De overleving van kankerpatiënten gediagnosticeerd in 2000-2002 is over het algemeen het hoogst in Noord-Europese landen en het laagst in Oost-Europese landen. Echter, de verbetering in overleving van de meest voorkomende typen kanker is het hoogst bij patiënten in Oost Europa gedurende de periode 1991-2002 (Verdecchia, 2007).

• Berrino F, De Angelis R, Sant M, Rosso S, Bielska-Lasota M, Coebergh JW, Santaquilani M; EUROCARE Working group., Survival for eight major cancers and all cancers combined for European adults diagnosed in 1995-99: results of the EUROCARE-4 study, Lancet Oncol. 2007 Sep;8(9):773-83.
• Boyle, P., Smans, M. Atlas of Cancer Mortality in the European Union and the European Economic Area, 1993-1997, IACR, 2008.
• Danaei G, Vander Hoorn S, Lopez AD, Murray CJ, Ezzati M. Causes of cancer in the world: comparative risk assessment of nine behavioural and environmental risk factors Lancet, 2005, 366:1784-1793.
• Eurocare III
• Eurocare IV
• Ferlay J, Autier P, Boniol M, et al., Estimates of the cancer incidence and mortality in Europe in 2006, Annals of Oncology 2006, 18 (3), p581 -592.
• Ferlay J, Bray F, Pisani P, Parkin DM: GLOBOCAN 2000: Cancer Incidence, Mortality and Prevalence Worldwide, Version 1.0. Lyon, IARC, 2001
• OECD, Health at a Glance, OECD indicators 2009.
• Sant M, Allemani C, Santaquilani M, Knijn A, Marchesi F, Capocaccia R; EUROCARE Working Group, EUROCARE 4 Survival of cancer patients diagnosed in 1995-1999, results and commentary, European Journal of Cancer, 2009; 45: 931-991.
• Verdecchia A, Francisci S, Brenner H, Gatta G, Micheli A, Mangone L, Kunkler I, EUROCARE-4 Working Group, Recent cancer survival in Europe: a 2000-02 period analysis of EUROCARE-4 data, Lancet Oncol. 2007 Sep;8(9):784-96.
• ICD-O Internationale Classificatie van Ziekten voor Oncologie, derde editie, WHO, 2000.
• www.cbs.nl 
• www.ikcnet.nl