Indicator

• De incidentie per 100.000 voor alle invasieve tumoren samen en voor de meest voorkomende invasieve tumoren apart per jaar in Nederland
• Het absolute aantal nieuw gediagnosticeerde invasieve tumoren voor alle invasieve tumoren samen en voor de meest voorkomende invasieve tumoren apart in Nederland
  

Doelstelling
In het NPK rapport is geen expliciete doelstelling genoemd. Het streven is om de incidentie te verlagen door middel van preventiemaatregelen. Bij het vóórkomen van kanker moet worden gekeken naar het stadium ten tijde van diagnose (welke wordt beïnvloed door vroege signalering, opsporing en preventie). Een daling van de incidentie is te verwachten bij tumoren waarbij premaligne afwijkingen worden opgespoord en bij tumoren die kunnen worden voorkómen. Het absolute aantal nieuwe gevallen van kanker heeft gevolgen voor de benodigde capaciteit aan menskracht en middelen in het oncologische zorgsysteem.

• Voor alle lokalisaties samen is het absolute aantal gevallen van kanker toegenomen. In 2007 werd bij 86.162 mensen kanker vastgesteld.
  Dat zijn 2.362 meer nieuwe gevallen dan in het voorafgaande jaar, een stijging van 2,8%. De groei van het aantal ouderen is de voornaamste oorzaak van deze toename. De toename van kanker bij deze groep patiënten verklaart ongeveer tweederde deel van de stijging ten opzichte van 2005. Het absolute aantal gevallen van kanker zal naar verwachting blijven stijgen. In het Signaleringsrapport Kanker van KWF (2004) wordt een stijging aangegeven van 38%, van 68.000 in 2000 tot 95.000 in 2015, gebaseerd op gegevens uit de Nederlandse Kankerregistratie van de VIKC. 
  • Bij mannen is voor alle lokalisaties het absolute aantal tumoren gestegen van 36.259 in 2000 naar 44.744 in 2007. De incidentie per 100.000 is gestegen van 453,3 in 2000 naar 481,7 in 2007.
  • Bij vrouwen is het absolute aantal tumoren (alle lokalisaties samen) van 33.933 in 2000 gestegen naar 41.418 in 2007. De incidentie per 100.000 is gestegen van 352,9 in 2000 naar 392,5 in 2007.

• Borstkanker is de meest voorkomende vorm van kanker in Nederland. In 2007 ging het om 12.843 vrouwen, een stijging van 415 (3,3%) ten opzichte van 2006. De incidentie van borstkanker per 100.000 vrouwen is in vergelijking tot 2000 licht gestegen van 123,3 in 2000 naar 129,6 per 100.000 vrouwen in 2007 (een stijging van 5,1%).

• Prostaatkanker is, samen met longkanker, de meest voorkomende vorm van kanker bij mannen. Het absolute aantal prostaatkankergevallen is toegenomen met 2.546 tussen 2000 en 2007. De incidentie per 100.000 van prostaatkanker is toegenomen van 88,2 in 2000 tot 102,3 in 2007. Schommelingen in incidentie van prostaatkanker zijn mogelijk gerelateerd aan onder andere een wisselende toepassing van PSA-testen. 

• Na borstkanker komt darmkanker het meest voor met 11.824 gevallen in 2007(6.344 mannen en 5.480 vrouwen). Darmkanker komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen; 67,6 per 100.000 mannen ten opzichte van 46,7 per 100.000 vrouwen in 2007. Van de colorectale tumoren is bijna tweederde colonkanker.

• Het absolute aantal gevallen van longkanker neemt de derde positie in met 10.533 gevallen waarvan 6.725 mannen en 3.808 vrouwen in 2007. Ten opzichte van 2006 is er alleen een lichte stijging te zien in het absolute aantal vrouwelijke patiënten met longkanker. Bij mannen is het absolute aantal gevallen ten opzichte van 2006 vrijwel gelijk gebleven. De incidentie per 100.000 van longkanker bij vrouwen is gestegen in de periode 2000 tot en met 2007 van 27,5 tot 37,4 per 100.000 (+36,0%). Voor mannen is er een dalende trend waarneembaar; van 81,6 naar 71,5 per 100.000 in diezelfde periode (-12,3%). Driekwart van de longtumoren valt onder het type niet-kleincellige tumoren. Zowel bij niet-kleincellige tumoren als bij kleincellige tumoren is er een dalende trend in incidentie per 100.000 mannen te herkennen en een duidelijk stijgende trend in incidentie per 100.000 vrouwen. Vooralsnog is er geen daling van longkanker te verwachten aangezien er geen dalende tendens is in het percentage rokers.

Het aantal gevallen van kanker wordt onder andere bepaald door interventies op gebied van vroege opsporing, het opsporen van pre-maligne afwijkingen en leefgewoontes. In de periode van het NPK zijn op deze gebieden beperkte acties ondernomen, zoals stoppen met roken en de invoering van de pilots betreffende darmkankerscreening (apart programma van het NPK). Het effect van deze acties op incidentie, stadium bij diagnose en mortaliteit is pas in een latere periode waarneembaar.

Absolute aantallen nieuwe gevallen van kanker en de incidentie per 100.000 zijn een belangrijke aanwijzing voor de omvang van de zorgvraag op het gebied van kanker. Het absolute aantal nieuw gediagnosticeerde gevallen geeft het aantal mensen weer dat zorg vraagt betreffende diagnostiek, behandeling en nazorg. Door een inschatting te maken van het aantal verwachte nieuwe kankergevallen kan rekening gehouden worden met de groeiende zorgvraag (capaciteit van professionals, middelen etc.). De incidentie, het aantal gevallen ten opzichte van de bevolking, is een goede maat voor de effectiviteit van preventiemaatregelen voor kanker.

• Het absolute aantal nieuwe gevallen van (invasieve) kanker per geslacht en totaal. 
• Het aantal nieuwe gevallen van (invasieve) kanker per 100.000 inwoners per geslacht en totaal, voor leeftijd gestandaardiseerd (European Standardised Rate).

De gegevens zijn afkomstig uit de Nederlandse Kankerregistratie (NKR) van de Vereniging van de Integrale Kankercentra (VIKC). De NKR was opgebouwd uit de registraties van de acht integrale kankercentra en omvat de gehele Nederlandse bevolking (‘population-based’). Vanaf 2008 vindt input van de registraties direct landelijk plaats. De gegevens worden door speciaal daarvoor opgeleide registratiemedewerkers uit de patiëntendossiers in de ziekenhuizen verzameld op basis van een melding van de Pathologisch Anatomisch Landelijk Geautomatiseerd Archief (PALGA). Eenmaal per jaar worden de gegevens aangevuld met gegevens uit de Landelijke Medische Registratie (LMR) en andere bronnen. Hierdoor bevat de NKR gegevens van patiënten waarbij kanker is vastgesteld. Geschat wordt dat ruim 95 procent van alle gevallen van kanker in de databank zijn vastgelegd.

• De NKR van de VIKC is population-based en omvat dus kankerpatiënten in de gehele Nederlandse bevolking.
• Naast gegevens van de patiënt worden gegevens ten aanzien van de tumor (grootte, plaats in het lichaam, stadium volgens TNM (Wittekind et al, 2004), soort weefsel volgens ICD-O 3e editie (2000) en gegevens ten aanzien van diagnostiek, behandeling en proces opgenomen. 
• Ongeveer 9 maanden na diagnose is de registratie compleet, inclusief initiële therapieën. 
• De gegevens worden vanuit de patiëntendossiers in de ziekenhuizen geregistreerd door speciaal opgeleide registratiemedewerkers van de ikc’s, die volgens (inter)nationale regels coderen. Dit verhoogt de betrouwbaarheid en vergelijkbaarheid van de gegevens.

In vergelijking met andere landen van de Europese Unie heeft Nederland een boven gemiddeld incidentiecijfer. De hoogste incidentiecijfers zijn gevonden in Hongarije, Tsjechië en Ierland, terwijl Polen en Roemenië relatief lage incidentiecijfers rapporteerden (WHO, 2006).
Nederland heeft internationaal gezien een hoge incidentie in de categorie rook-gerelateerde kankers bij vrouwen, maar een lage incidentie van baarmoederhalskanker (Karim-Kos, De Vries en Coebergh, 2008). Bij Nederlandse mannen is de daling in het optreden van rookgerelateerde kanker al duidelijk ingezet.

• ICD-O Internationale Classificatie van Ziekten voor Oncologie, derde editie, WHO, 2000
• Karim-Kos H., E. de Vries & J.W. Coebergh, ‘Recente ontwikkelingen in Europa en Nederland: incidentie, overleving en sterfte vanaf de jaren negentig’, tijdschrift kanker, december 2008
• KWF Kankerbestrijding, Signaleringscommissie Kanker ‘Kanker in Nederland, Trends, prognoses en implicaties voor zorgvraag’, KWF kankerbestrijding, oktober 2004.
• Wittekind C, Greene FL, Hutter RVP, Klimpfinger M, Sobin LH, TNM Atlas: Illustrated Guide to the TNM Classification of Malignant Tumours (UICC), 5th Edition, Springer, Heidelberg: 2004
• World Health Organization Health for All database, 2006
• www.ikcnet.nl